Hành tím là cây trồng có giá trị kinh tế cao, đặc biệt tại vùng chuyên canh Vĩnh Châu (Sóc Trăng). Để đạt năng suất và chất lượng củ tốt, bộ lá khỏe mạnh đóng vai trò vô cùng quan trọng vì đây là “nhà máy quang hợp” cung cấp nguồn dinh dưỡng cho quá trình hình thành và phát triển củ. Tuy nhiên, bệnh cháy đầu lá là một trong những đối tượng gây hại phổ biến, có thể làm giảm đáng kể năng suất nếu không được phát hiện và quản lý kịp thời.
Vì sao cháy đầu lá làm giảm năng suất?
Nhiều nông dân cho rằng bệnh chỉ làm cháy phần đầu lá nên không ảnh hưởng lớn đến năng suất. Tuy nhiên, trên thực tế, chỉ cần một phần diện tích lá bị tổn thương cũng có thể làm giảm đáng kể khả năng quang hợp của cây.
1. Giảm khả năng quang hợp
Lá là cơ quan tạo ra đường và các chất hữu cơ để nuôi củ. Khi đầu lá bị cháy, diện tích lá xanh giảm, đồng nghĩa với việc cây tạo ra ít chất dinh dưỡng hơn.
Nếu tỷ lệ lá bị cháy vượt 30–40%, khả năng tích lũy chất khô bắt đầu giảm rõ rệt, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của củ.
2. Củ phát triển chậm, trọng lượng giảm
Trong giai đoạn nuôi củ, lượng carbohydrate được tổng hợp từ lá sẽ được vận chuyển xuống củ để tích lũy.
Khi lá bị bệnh:
- Quá trình vận chuyển dinh dưỡng bị hạn chế.
- Củ lớn chậm.
- Đường kính củ nhỏ hơn.
- Trọng lượng mỗi củ giảm.
Đây là nguyên nhân chính khiến năng suất thu hoạch giảm mặc dù mật độ cây vẫn đảm bảo.
3. Giảm tỷ lệ củ thương phẩm
Không chỉ giảm sản lượng, bệnh cháy đầu lá còn khiến củ phát triển không đồng đều.
Trong cùng một ruộng có thể xuất hiện nhiều cỡ củ khác nhau, làm giảm tỷ lệ củ đạt tiêu chuẩn thương phẩm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán và hiệu quả kinh tế của người trồng.
4. Làm cây kết thúc sinh trưởng sớm
Khi bệnh phát triển mạnh, bộ lá khô nhanh khiến cây ngừng sinh trưởng trước khi củ đạt kích thước tối đa.
Trong nhiều trường hợp, nông dân buộc phải thu hoạch sớm để hạn chế thiệt hại, dẫn đến năng suất và chất lượng đều giảm.
5. Ảnh hưởng đến chất lượng bảo quản
Các vết bệnh trên lá tạo điều kiện cho nhiều loại nấm và vi khuẩn tiếp tục xâm nhập vào cổ củ.
Sau thu hoạch, hành tím dễ gặp hiện tượng:
- Thối cổ củ.
- Thối khô.
- Hao hụt trong quá trình bảo quản.
- Giảm thời gian tồn trữ.
Đối với những vùng sản xuất phục vụ thị trường xuất khẩu hoặc cung ứng dài ngày, đây là tổn thất rất đáng lưu ý.
Những điều kiện làm bệnh bùng phát
Bệnh cháy đầu lá thường phát triển mạnh khi:
- Độ ẩm không khí cao và mưa kéo dài.
- Ruộng trồng dày, thông thoáng kém.
- Bón thừa đạm nhưng thiếu kali, canxi hoặc silic.
- Bọ trĩ, sâu xanh, sâu khoang gây hại tạo nhiều vết thương trên lá.
- Tàn dư cây bệnh còn tồn tại trên đồng ruộng từ vụ trước.
Đây đều là những yếu tố làm tăng áp lực bệnh và khiến việc phòng trừ trở nên khó khăn hơn.
Giải pháp quản lý hiệu quả
Để hạn chế thiệt hại do bệnh cháy đầu lá, cần áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp trong suốt quá trình canh tác.
Trước hết, nên sử dụng giống khỏe, xử lý giống trước khi trồng và luân canh hợp lý nhằm giảm nguồn bệnh trong đất. Trong quá trình chăm sóc, cần bón phân cân đối, hạn chế bón thừa đạm, đồng thời tăng cường kali cùng các trung vi lượng thiết yếu để giúp lá dày, cứng và tăng khả năng chống chịu.
Song song đó, cần thường xuyên theo dõi đồng ruộng để phát hiện sớm bọ trĩ, sâu xanh, sâu khoang và các dấu hiệu bệnh đầu tiên. Khi cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nên luân phiên các hoạt chất thuộc các nhóm FRAC khác nhau để nâng cao hiệu quả phòng trừ và hạn chế nguy cơ hình thành tính kháng thuốc của nấm bệnh.
Bài viết được thực hiện bởi: phòng kỹ thuật phòng Nông Nghiệp – Vinhthinh Biostadt Group
Tư vấn kỹ thuật: 0915 446744
