Tôm bệnh phân trắng – Aranguren và cộng sự, 2021
Người nuôi rất lo lắng với vấn đề tôm chậm lớn bất thường, hao nhiều và kéo dài, khó điều trị và phục hồi lại tăng trưởng
Bệnh phân trắng gây chậm lớn do EHP (vi bào tử trùng) và bội nhiễm vi khuẩn Vibrio ở tôm thẻ chân trắng xảy ra rất phổ biến trên thế giới và Việt Nam trong những năm qua. Tôm khi bị nhiễm EHP thì EHP ký sinh trong tế bào gan tụy và lấy dinh dưỡng của tế bào này để tăng số lượng, đồng thời làm cho tôm bị rối loạn chức năng gan tụy gây suy giảm khả năng tiêu hóa thức ăn, giảm sức đề kháng, khó lột, mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, … tôm bị thiếu dinh dưỡng kéo dài nên chậm lớn, sức khỏe yếu dần và dễ bị bội nhiễm bởi vi khuẩn Vibrio. Khi đó bệnh phân trắng sẽ diễn biến nhanh và lặp lại, tôm hao nhiều và kéo dài làm tỉ lệ sống thấp, rất chậm tăng trưởng, không điều trị dứt điểm được từ đó gây thua lỗ cho người nuôi.
EHP – Cơ chế gây bệnh trên tôm
EHP ký sinh chủ yếu ở gan tụy của tôm. Xét nghiệm PCR (sinh học phân tử) ở 13 cơ quan khác nhau từ tôm gây nhiễm EHP cho kết quả phát hiện nhiễm EHP ở 100 % mẫu gan tụy, và đặc biệt phát hiện EHP ở 28% mẫu buồng trứng cho thấy có khả năng EHP lây nhiễm từ tôm mẹ sang ấu trùng (Ni và cộng sự, 2025).
EHP lây nhiễm theo chiều dọc từ tôm mẹ bị nhiễm EHP sang ấu trùng ngay từ giai đoạn Nauplii (30-40h sau khi trứng nở) (Hùng và cộng sự, 2018). Do đó các trại sản xuất giống tôm thẻ chân trắng cần thực hiện qui trình sản xuất an toàn sinh học nghiêm ngặt ngăn rủi ro tôm bố mẹ nhiễm EHP.
EHP lây nhiễm theo chiều ngang giữa tôm bệnh và tôm khỏe khi nuôi chung được ghi nhận trong vòng 9 ngày, mức độ nhiễm tăng nặng dần từ ngày 15-24 theo nghiên cứu của Đại Học Arizona (López-Carvallo và cộng sự, 2022). Đặc điểm EHP không gây chết tôm nhưng các đợt bùng phát nhiễm nặng lặp lại làm tôm suy kiệt và dễ bội nhiễm bệnh cơ hội khác.
Mức độ nhiễm EHP theo ngày gây nhiễm (phương pháp nuôi chung tôm khỏe với tôm bệnh EHP): “Cột” biểu hiện mức độ nhiễm (nặng nhất ở mức 4), “Đường chấm đỏ” biểu hiện trung bình mức độ nhiễm của mẫu tôm lặp lại, “R” là Lặp lại, “D” là ngày gây nhiễm EHP. (Nguồn: López-Carvallo và cộng sự, 2022)
EHP lây nhiễm theo chiều ngang nhiễm từ tôm bệnh thải bào tử EHP ra nước hoặc ăn nhau ngoài ra còn từ các bào tử EHP còn trong hệ thống nuôi, nhiều loại vật chủ trung gian được ghi nhận mang EHP như: nhóm cua, bọ cạp nước, vẹm, ốc, cá bống có mang EHP chiếm 83% trong số 82 loài thu mẫu (Sajiri và cộng sự, 2023). Trại nuôi cần thực hiện các giải pháp lắng, lọc nước cấp giảm số lượng bào tử EHP theo nước cấp vào ao nuôi. Thực hiện các biện pháp an toàn sinh học ngay từ khi xử lý ao trước vụ nuôi cho tới trong quá trình nuôi.
Cơ chế trao đổi chất của tế bào gan tụy bị nhiễm EHP tương tự như các tế bào ung thư, tăng tiêu thụ dưỡng chất do EHP lấy cắp để nhân số lượng bên trong tế bào. Đồng thời các enzyme tiêu hóa thức ăn bị suy giảm do rối loạn chức năng gan tụy bị nhiễm EHP. Tôm bị suy yếu do mất cân bằng giữa “tăng cầu nhưng giảm cung”: tăng nhu cầu dinh dưỡng nhưng giảm khả năng lấy dinh dưỡng từ tiêu hóa thức ăn (Ma và công sự, 2024; Cao và cộng sự, 2025)
Tôm gây nhiễm EHP sau đó gây nhiễm Vibrio parahaemolyticus (vi khuẩn gây bệnh gan tụy cấp) có xuất hiện bệnh phân trắng. Không có diễn biến phân trắng ở thí nghiệm tôm chỉ nhiễm EHP hoặc chỉ nhiễm Vibrio (Aranguren và cộng sự, 2021; Sabash và cộng sự, 2023)
Vinhthinh Biostadt với giải pháp “chiến lược chủ động phòng bệnh phân trắng chậm lớn do EHP và bội nhiễm Vibrio”:
- Tăng cường các giải pháp an toàn sinh học hiệu quả ngăn ngừa và giảm thiểu lây nhiễm EHP ở trại nuôi.
- Lựa chọn tôm giống uy tín không bị nhiễm EHP.
- Công ty Vinhthinh Biostadt giới thiệu “Bộ đôi” sản phẩm ESOMAX & STOP EHPi phòng chủ động EHP và bệnh phân trắng chậm lớn”:
- Đã được sử dụng và đánh giá cao trong thực tế tại Trung Quốc, Ấn Độ, Ecuador …
- Đã triển khai rộng rãi từ năm 2025 tại Việt Nam và mang lại hiệu quả thực tế cho người nuôi tôm.
- Công dụng của sản phẩm được kiểm chứng tại các trường Đại học chuyên ngành ở Việt Nam, Thái Lan, Ấn Độ.
- Cả 2 sản phẩm hoàn toàn là các hoạt chất thực vật tự nhiên, an toàn, không tồn lưu.
- Cả 2 sản phẩm cùng phối hợp, hỗ trợ cho nhau rất hiệu quả trong phòng ngừa lây nhiễm EHP và khống chế. Từ đó kiểm soát bệnh EHP và phân trắng gây chậm lớn.
- Tỉ lệ thành công của vụ nuôi rất cao khi kết hợp mô hình nuôi được quản lí chặt chẽ, bài bản với việc áp dụng bộ đôi sản phẩm Esomax & STOP EHPi.
- Cách sử dụng:
- ESOMAX ức chế hiệu quả Vibrio, giảm lây nhiễm EHP: 3-5 mL/kg thức ăn, 1 cữ/ngày.
- STOP EHPi ngăn bào tử EHP lây nhiễm, ức chế EHP nhân lượng: 5 mL/kg thức ăn, 1 cữ/ngày.
- Không trộn chung 2 sản phẩm trong cùng 1 cữ cho ăn.
- Sử dụng ngay từ đầu sau thả tôm và liên tục trong 45-60 ngày nuôi đầu.
Một số hình ảnh người nuôi thực tế đã ứng dụng “Bộ đôi” ESOMAX & STOP EHPi và đã mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong nuôi tôm.
Thực hiện bởi: ThS. Đỗ Quang Tiền Vương – Công ty Vinhthinh Biostadt
