Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang chịu nhiều áp lực từ biến đổi khí hậu, chi phí vật tư đầu vào gia tăng và thị trường tiêu thụ liên tục biến động, việc lựa chọn cơ cấu cây trồng phù hợp không chỉ quyết định năng suất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và sự ổn định kinh tế của nông hộ. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt là thị xã Vĩnh Châu (Sóc Trăng), hành tím từ lâu đã được xem là cây trồng đặc sản mang lại giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của các loại rau màu như khổ qua, dưa leo, bầu và bí, nhiều nông dân đặt ra câu hỏi: liệu hành tím còn giữ được lợi thế cạnh tranh về hiệu quả kinh tế so với các loại rau màu khác?
Thực tế cho thấy, hành tím Vĩnh Châu vẫn là một trong những cây trồng có giá trị kinh tế nổi bật. Với thời gian sinh trưởng khoảng 60–65 ngày, năng suất trung bình đạt khoảng 18 tấn/ha trong điều kiện canh tác tốt. Khi giá bán dao động quanh mức 20.000 đồng/kg, doanh thu có thể đạt khoảng 360 triệu đồng/ha. Sau khi trừ tổng chi phí đầu tư khoảng 230 triệu đồng/ha, người sản xuất có thể thu được lợi nhuận khoảng 130 triệu đồng/ha/vụ. Đây là mức lợi nhuận khá hấp dẫn đối với một cây trồng ngắn ngày và là lý do hành tím nhiều năm liền giữ vai trò cây trồng chủ lực tại Vĩnh Châu.
Tuy nhiên, để đạt được kết quả này, người trồng hành phải chấp nhận mức đầu tư ban đầu tương đối lớn. Chi phí giống thường chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng vốn sản xuất, bên cạnh các khoản chi cho phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, lao động, tưới tiêu và thu hoạch. Chính vì vậy, hành tím được xem là cây trồng có giá trị cao nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro lớn nếu thị trường tiêu thụ gặp khó khăn hoặc giá bán giảm sâu.
Khi nhìn vào lợi nhuận tuyệt đối, hành tím giữ vị trí dẫn đầu trong nhóm cây trồng được so sánh. Một trong những ưu thế nổi bật của hành tím là khả năng bảo quản sau thu hoạch. Đây là lợi thế mà hầu hết các loại rau màu tươi không có. Khổ qua, dưa leo hay bầu bí đều phải tiêu thụ ngay sau thu hoạch, rất dễ rơi vào tình trạng dư cung cục bộ, dẫn đến hiện tượng “được mùa mất giá”.
Sau khi được phơi và xử lý đúng kỹ thuật, hành tím có thể tồn trữ trong nhiều tháng, giúp nông dân chủ động lựa chọn thời điểm bán khi giá thị trường thuận lợi.
Ngoài yếu tố thị trường, đặc điểm sinh học của từng loại cây trồng cũng tạo ra những khác biệt đáng kể. Hành tím tương đối thích nghi với điều kiện đất cát pha ven biển của Vĩnh Châu và đã hình thành vùng chuyên canh cùng hệ thống thương lái, cơ sở sơ chế và chuỗi tiêu thụ khá hoàn chỉnh. Trong khi đó, khổ qua và dưa leo thường nhạy cảm với bệnh phấn trắng, sương mai, héo rũ, còn bầu bí cần hệ thống giàn leo và diện tích canh tác phù hợp. Điều này khiến chi phí quản lý kỹ thuật và rủi ro sâu bệnh của từng loại cây trồng có sự khác biệt đáng kể.
Trong xu hướng phát triển nông nghiệp bền vững hiện nay, việc chỉ tập trung vào một loại cây trồng không còn là giải pháp tối ưu. Thay vào đó, nhiều chuyên gia khuyến nghị xây dựng mô hình luân canh giữa hành tím và các loại rau màu. Sau mỗi vụ hành, việc trồng khổ qua hoặc dưa leo không chỉ giúp tận dụng thời gian canh tác mà còn góp phần cắt nguồn sâu bệnh lưu tồn trong đất, cải thiện cấu trúc đất và phân tán rủi ro về giá cả. Mô hình này vừa nâng cao hiệu quả sử dụng đất, vừa tạo nguồn thu liên tục cho người sản xuất.
Bên cạnh đó, để nâng cao hiệu quả kinh tế của hành tím trong những năm tới, cần tập trung vào các giải pháp giảm chi phí đầu vào, ứng dụng cơ giới hóa, sử dụng giống chất lượng cao, quản lý dinh dưỡng cân đối, áp dụng quy trình canh tác an toàn theo VietGAP hoặc GlobalGAP và tăng cường liên kết giữa nông dân với hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua. Đầu tư vào công nghệ bảo quản sau thu hoạch và chế biến sâu cũng là hướng đi quan trọng nhằm giảm áp lực tiêu thụ trong thời điểm chính vụ.
Có thể khẳng định rằng, hành tím Vĩnh Châu vẫn là cây trồng có giá trị kinh tế cao và giữ vai trò chiến lược trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp của địa phương. Mặc dù các loại rau màu như khổ qua hay dưa leo có thể mang lại tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư cao hơn, nhưng hành tím lại sở hữu những lợi thế đặc biệt về khả năng bảo quản, thương hiệu địa phương và tính ổn định của chuỗi giá trị. Trong điều kiện sản xuất hiện nay, lựa chọn hợp lý không phải là thay thế hoàn toàn hành tím bằng các loại rau màu khác, mà là xây dựng cơ cấu cây trồng linh hoạt, kết hợp giữa hành tím và cây rau màu theo hướng luân canh khoa học. Đây sẽ là giải pháp giúp nông dân Vĩnh Châu vừa nâng cao hiệu quả kinh tế, vừa thích ứng với biến động của thị trường và hướng tới nền nông nghiệp phát triển bền vững.
Bài viết được phân tích bởi: phòng kỹ thuật phòng Nông Nghiệp – Vinhthinh Biostadt Group
Tư vấn kỹ thuật: 0915 446744
