Trong quá trình canh tác lúa, hiện tượng rong và tảo bùng phát trên ruộng, đặc biệt ở giai đoạn đầu vụ, không phải là vấn đề ngẫu nhiên mà xuất phát từ chính điều kiện môi trường do con người tạo ra. Đáng chú ý, trong những năm gần đây, tình trạng nắng nóng kéo dài diễn ra thường xuyên hơn đã khiến mặt ruộng lúa trở thành môi trường lý tưởng cho rong và tảo sinh sôi, phát triển nhanh chóng.
Khi ruộng lúa được giữ nước liên tục trong thời gian dài mà không thay nước, môi trường trở nên tù đọng, thiếu oxy. Dưới tác động của nắng nóng, nhiệt độ nước tăng cao, làm quá trình bốc hơi diễn ra mạnh và khiến nước càng trở nên “già”, nghèo oxy hơn. Đây chính là điều kiện thuận lợi để các loại tảo phát triển mạnh, trong khi hệ vi sinh có lợi trong đất lại suy giảm. Nước càng đứng yên, kết hợp với nhiệt độ cao, thì rong tảo càng dễ hình thành và lan rộng chỉ trong thời gian ngắn.
Bên cạnh đó, việc sử dụng phân bón hóa học, đặc biệt là đạm như Ure và DAP, nếu bón dư thừa sẽ vô tình trở thành nguồn dinh dưỡng dồi dào cho tảo. Trong điều kiện nắng nóng, tốc độ phản ứng và phân giải dinh dưỡng trong nước diễn ra nhanh hơn, khiến tảo càng dễ hấp thu và phát triển mạnh mẽ. Trong khi đó, ở giai đoạn đầu vụ, khi bộ rễ lúa còn yếu và chưa hấp thu hiệu quả, lượng đạm này sẽ bị tảo “tranh ăn” trước, khiến rong phát triển nhanh hơn cả cây lúa. Chính vì vậy, càng bón nhiều đạm không đúng thời điểm, tình trạng rong tảo càng nghiêm trọng.
Một nguyên nhân quan trọng khác là lượng rơm rạ còn tồn dư trên ruộng sau thu hoạch nhưng chưa được phân hủy hoàn toàn. Dưới nhiệt độ cao của nắng nóng, quá trình phân hủy yếm khí diễn ra mạnh hơn, sinh ra các khí độc như H₂S và CH₄, làm môi trường nước bị ô nhiễm, giảm lượng oxy hòa tan và gây hại trực tiếp đến bộ rễ. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để các loại tảo nhớt và bọt rong xuất hiện và phát triển mạnh.
Đặc biệt, khi nắng nóng kéo dài kết hợp với nước tù đọng, ánh sáng mạnh sẽ thúc đẩy quá trình quang hợp của tảo, giúp chúng sinh trưởng và nhân nhanh chỉ trong vài ngày. Chỉ cần 2–3 ngày nắng gắt, mặt ruộng đã có thể xuất hiện các mảng rong hoặc lớp nhớt, gây ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng của lúa non.
Từ những nguyên nhân trên có thể thấy, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc thiếu thuốc diệt rong mà chính là do môi trường ruộng đang dư dinh dưỡng, thiếu oxy và bộ rễ lúa còn yếu, đặc biệt trong điều kiện nắng nóng kéo dài. Vì vậy, hướng canh tác hiệu quả không phải là tìm cách tiêu diệt rong tảo bằng mọi giá, mà là điều chỉnh lại quy trình chăm sóc theo hướng bền vững hơn.
Trong giai đoạn từ 0–7 ngày sau sạ, cần hạn chế bón đạm sớm, giữ mực nước nông và có thể tháo nước một lần để đất được thông thoáng. Việc này không chỉ giúp giảm nhiệt độ bề mặt ruộng trong những ngày nắng nóng mà còn tạo điều kiện cho đất “thở”, hạn chế sự phát triển của tảo. Đây là thời điểm quan trọng để kích thích bộ rễ phát triển, đồng thời hỗ trợ phân hủy rơm rạ và giảm độc hữu cơ trong đất.
Từ 7–15 ngày, khi cây lúa bắt đầu phát triển, bà con nên giảm từ 30–50% lượng Ure và DAP so với tập quán cũ, đồng thời tránh bón phân khi nước còn đục hoặc có rong. Trong điều kiện nắng nóng, việc bổ sung các nguồn hữu cơ, vi sinh hoặc các chế phẩm hỗ trợ phát triển rễ sẽ giúp cây lúa tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng, giảm tình trạng thất thoát và hạn chế sự cạnh tranh của tảo.
Đến giai đoạn 15–25 ngày, khi bộ rễ đã khỏe hơn, có thể bón phân cân đối và chia nhỏ lượng bón để cây hấp thu hiệu quả, tránh dư thừa gây tái phát rong tảo. Lúc này, cây lúa đã đủ sức cạnh tranh dinh dưỡng với tảo, giúp ruộng lúa phát triển ổn định ngay cả trong điều kiện thời tiết bất lợi.
Quý bà con có thể tham khảo công thức bón phân cho lúa vụ Hè Thu cắt giảm 50% Ure, DAP, NPK bằng phân bón Wokozim rải gốc để giảm tối đa chi phí phân bón và hạn chế sự hình thành rong trên mặt ruộng lúa:
Như vậy, trong bối cảnh nắng nóng kéo dài ngày càng phổ biến, nguyên tắc canh tác hiện đại không còn là “bón nhiều để cây mạnh” mà là “làm cho bộ rễ khỏe để cây tự hấp thu dinh dưỡng”. Khi rễ khỏe, cây lúa sẽ tận dụng tốt nguồn phân bón, giảm thất thoát, đồng thời hạn chế được sự phát triển của rong tảo. Việc giảm Ure và DAP không đồng nghĩa với giảm năng suất, mà ngược lại còn giúp nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, góp phần mang lại một mùa vụ bền vững và hiệu quả hơn cho người nông dân.
Bài viết được thực hiện bởi: phòng kỹ thuật bộ phận Nông Nghiệp – Vinhthinh Biostadt Group
Tư vấn kỹ thuật: 0915 446744
