Trong sản xuất hồ tiêu, nhiều nhà vườn thường dành phần lớn sự quan tâm cho giai đoạn nuôi trái vì đây là thời điểm cây cần nhiều dinh dưỡng và cũng là lúc dễ quan sát sự phát triển của năng suất. Tuy nhiên, dưới góc nhìn sinh lý thực vật, năng suất của cây hồ tiêu không được quyết định khi trái đã hình thành mà được “lập trình” từ rất sớm, ngay trong quá trình phân hóa mầm hoa, hình thành “cựa gà” và ra hoa.
Một gié hoa khỏe mạnh, nở đồng đều và có khả năng đậu trái cao là kết quả của hàng loạt quá trình sinh lý diễn ra trước đó nhiều tuần. Khi cây bước vào giai đoạn sinh sản, sự phân chia và biệt hóa của các mô phân sinh tại nách lá sẽ quyết định số lượng gié hoa có thể hình thành. Nếu ở thời điểm này cây gặp điều kiện bất lợi như thiếu nước, mất cân đối dinh dưỡng hoặc bộ rễ hoạt động kém, số lượng mầm hoa sẽ giảm, hoa phát triển không đồng đều và tỷ lệ đậu trái cũng bị ảnh hưởng. Những tổn thất xảy ra trong giai đoạn này hầu như không thể bù đắp bằng việc tăng lượng phân bón ở các giai đoạn sau.
Vì vậy, hiểu rõ cơ chế sinh lý của cây và áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp ngay từ giai đoạn nhú cựa gà đến ra hoa là nền tảng để xây dựng một vụ tiêu đạt năng suất cao và ổn định.
Nhú cựa gà – Khởi đầu của quá trình sinh sản
Sau khi kết thúc thời kỳ khô hạn hoặc xiết nước nhằm kích thích phân hóa mầm hoa, cây hồ tiêu được cung cấp nước trở lại thông qua những cơn mưa đầu mùa hoặc tưới chủ động. Sự thay đổi về điều kiện nước làm kích hoạt hoạt động của hệ rễ và thúc đẩy các mầm sinh trưởng đã được phân hóa trước đó phát triển thành cựa gà.
Ở góc độ sinh lý, đây là thời điểm cây chuyển từ ưu tiên phát triển thân lá sang ưu tiên sinh sản. Các hormone thực vật như cytokinin và gibberellin bắt đầu điều hòa quá trình phát triển của mầm hoa, trong khi carbohydrate được tích lũy từ giai đoạn trước được huy động để nuôi các cơ quan sinh sản mới hình thành. Nếu nguồn dự trữ này không đủ hoặc việc vận chuyển dinh dưỡng bị hạn chế, số lượng và chất lượng cựa gà sẽ suy giảm.
Vai trò của bộ rễ trong giai đoạn nhú cựa gà
Bộ rễ được xem là “trung tâm cung cấp năng lượng” cho toàn bộ quá trình ra hoa. Sau mùa khô, nhiều đầu rễ non bị lão hóa hoặc ngừng hoạt động. Khi đất được cung cấp đủ độ ẩm, rễ mới phát triển mạnh, gia tăng diện tích hấp thu nước và khoáng chất.
Một bộ rễ khỏe không chỉ giúp cây hấp thu dinh dưỡng hiệu quả mà còn tổng hợp các hormone như cytokinin, có vai trò kích thích sự phát triển của chồi và mầm hoa. Ngược lại, nếu đất bị nén chặt, thiếu oxy hoặc úng nước, rễ sẽ hô hấp kém, làm giảm khả năng hút lân, canxi và các nguyên tố vi lượng. Đây là nguyên nhân khiến nhiều vườn tiêu xuất hiện hiện tượng cựa gà ngắn, mầm hoa yếu hoặc ra hoa không đồng đều.
Do đó, việc xới nhẹ đất quanh tán, bổ sung phân hữu cơ hoai mục, sử dụng Wokozim chuyên dùng cho cây hồ tiêu và duy trì hệ vi sinh vật có lợi là giải pháp quan trọng để phục hồi hoạt động của bộ rễ trước khi cây bước vào thời kỳ ra hoa.
Khoảng hai đến ba tuần sau khi cựa gà xuất hiện, cây hồ tiêu bước vào thời kỳ ra hoa. Đây là giai đoạn nhạy cảm nhất của toàn bộ chu kỳ sinh trưởng.
Quá trình nở hoa, thụ phấn và thụ tinh diễn ra liên tục trong thời gian ngắn. Bất kỳ yếu tố bất lợi nào như mưa kéo dài, nhiệt độ cao, thiếu nước hoặc mất cân đối dinh dưỡng đều có thể làm giảm khả năng đậu trái.
Ở giai đoạn này, cây không còn cần nhiều đạm như thời kỳ sinh trưởng thân lá. Nếu tiếp tục bón lượng đạm cao, cây sẽ phát triển lộc non mạnh, cạnh tranh dinh dưỡng với hoa, làm tăng hiện tượng rụng gié và giảm tỷ lệ đậu trái. Quý bà con cần bổ sung chất điều hòa sinh trưởng Auxin, Cytokinin và các yếu tố đa- trung- vi lượng một cách cân đối.
Quản lý sâu bệnh trong thời kỳ ra hoa
Giai đoạn ra hoa cũng là thời điểm điều kiện thời tiết bắt đầu thuận lợi cho nhiều đối tượng sâu bệnh phát triển.
Đặc biệt, các bệnh do nấm trong đất có thể gia tăng khi mưa đầu mùa xuất hiện. Nếu đất thoát nước kém, bộ rễ bị tổn thương sẽ làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, dẫn đến hiện tượng rụng hoa hàng loạt.
Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không phù hợp trong thời kỳ hoa nở có thể ảnh hưởng đến sức sống của hạt phấn và làm giảm tỷ lệ thụ phấn. Vì vậy, chỉ nên sử dụng thuốc khi thật cần thiết, lựa chọn hoạt chất an toàn và tuân thủ nguyên tắc “đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng và đúng cách”.
Kết luận
Từ góc nhìn sinh lý thực vật, giai đoạn nhú cựa gà và ra hoa không đơn thuần là bước chuyển tiếp trong chu kỳ sinh trưởng của cây hồ tiêu mà chính là thời điểm thiết lập nền tảng cho năng suất của cả vụ sản xuất. Đầu tư đúng kỹ thuật ở hai giai đoạn này không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng hạt mà còn góp phần tăng tuổi thọ vườn tiêu, giảm chi phí sản xuất và hướng đến một nền canh tác bền vững, thích ứng tốt hơn với những biến động của điều kiện khí hậu và môi trường.
Bài viết được thực hiện bởi: phòng kỹ thuật phòng Nông Nghiệp – Vinhthinh Biostadt
Tư vấn kỹ thuật: 0915 446744
